Khám phá vai trò của Úc trong bối cảnh thế giới 2026: Từ căng thẳng Mỹ-Trung đến liên minh AUKUS, QUAD, và chiến lược quốc phòng. Úc tăng cường an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, giảm phụ thuộc kinh tế, hướng tới hòa bình khu vực.

Năm 2026 đang chứng kiến những thay đổi lớn lao trong trật tự thế giới, khiến vị trí của Úc trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Chỉ mới đầu tháng Hai, thế giới đã trải qua căng thẳng leo thang: Trung Quốc tăng cường hoạt động quân sự quanh Đài Loan, Mỹ can thiệp quân sự vào Venezuela và đe dọa Greenland (lãnh thổ của Đan Mạch, đồng minh NATO), làm lung lay đoàn kết NATO. Thủ tướng Canada Mark Carney, trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos ngày 20/1/2026, đã mô tả đây là "sự đổ vỡ" (rupture) chứ không phải chuyển đổi êm thấm, kêu gọi các cường quốc tầm trung (middle powers) – những quốc gia có ảnh hưởng đáng kể nhưng không phải siêu cường – phải hành động chủ động để xây dựng trật tự mới dựa trên nguyên tắc, chủ quyền và hợp tác.

Úc chính là một cường quốc tầm trung điển hình ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific). Với vị trí địa lý chiến lược, nền kinh tế mạnh mẽ dựa vào tài nguyên và thương mại, cùng mạng lưới đồng minh vững chắc, Úc có khả năng đóng vai trò lãnh đạo khu vực. Tuy nhiên, để bảo vệ an ninh và thịnh vượng, Úc không thể tiếp tục "hướng nội" hay phụ thuộc quá mức vào một bên. Bài viết này phân tích tình hình thế giới và vai trò của Úc trong bối cảnh đó.

Tình hình thế giới và thách thức đối với Úc

Năm 2026 mở đầu bằng những sự kiện làm thay đổi cán cân quyền lực. Trung Quốc tiếp tục các cuộc tập trận lớn quanh Đài Loan, với hàng trăm máy bay và tàu chiến, nhằm khẳng định chủ quyền và chuẩn bị cho khả năng xung đột. Điều này đe dọa trực tiếp tuyến hàng hải mà Úc phụ thuộc nặng nề: gần 99% hàng hóa xuất nhập khẩu của Úc đi qua đường biển. Bất kỳ gián đoạn nào ở eo biển Đài Loan hay Biển Đông đều có thể làm tê liệt kinh tế Úc.

Mỹ, dưới chính quyền Trump, đã can thiệp quân sự vào Venezuela đầu tháng 1/2026, bắt giữ Tổng thống Maduro và kiểm soát dầu mỏ, đồng thời đe dọa Greenland để tăng hiện diện ở Bắc Cực, chống Nga và Trung Quốc khai thác tài nguyên. Những hành động này làm lung lay NATO – liên minh quân sự lớn nhất thế giới – và đặt câu hỏi về độ tin cậy của Mỹ với đồng minh. Carney nhấn mạnh: các cường quốc tầm trung phải xây dựng "cái gì đó lớn hơn, tốt hơn, mạnh mẽ hơn, công bằng hơn" từ sự rạn nứt này.

Đối với Úc, thách thức là kép: phải đối phó với sự quyết đoán của Trung Quốc mà không từ bỏ liên minh Mỹ, đồng thời giảm rủi ro từ sự phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc (dù đang giảm dần, Trung Quốc vẫn chiếm tỷ lệ lớn xuất khẩu Úc, đặc biệt khoáng sản). Thương mại biển dễ bị ép buộc, như Mỹ đã làm với tàu chở dầu Venezuela.

Vai trò hiện tại của Úc

Úc đang tích cực thích ứng. Về quốc phòng, ngân sách quốc phòng dự kiến đạt khoảng 44,6 tỷ USD năm 2026 và tăng trưởng 5,9% hàng năm đến 2030, chủ yếu nhờ AUKUS (liên minh Úc-Anh-Mỹ). AUKUS tập trung vào tàu ngầm hạt nhân, tên lửa tầm xa, hệ thống không người lái và công nghệ chống drone. Úc đầu tư vào căn cứ ở Philippines, mua sắm thiết bị từ Mỹ (như trực thăng Apache, tàu ngầm không người lái), và tham gia QUAD (Úc-Mỹ-Nhật-Ấn) để cân bằng ảnh hưởng Trung Quốc.

Ngoại giao Úc cũng đa dạng hóa mạnh mẽ. Quan hệ với Nhật Bản, Philippines ngày càng sâu; hợp tác với Ấn Độ, Hàn Quốc, Indonesia và châu Âu được đẩy mạnh (ví dụ thỏa thuận thương mại EU-Ấn Độ mới ký tháng 1/2026 có lợi gián tiếp cho Úc qua chuỗi cung ứng). Úc cam kết viện trợ phát triển (ODA) kỷ lục cho Thái Bình Dương, củng cố ảnh hưởng khu vực.

Về kinh tế, Úc đang giảm phụ thuộc Trung Quốc: tỷ lệ phụ thuộc xuất khẩu vào Trung Quốc đã giảm đáng kể từ 2018, với thị trường phương Tây (châu Âu, Bắc Mỹ) chiếm phần lớn hơn. Chính phủ thúc đẩy chính sách công nghiệp, đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng (critical minerals) cùng Mỹ, Nhật, Ấn.

Tình hình nội tại và khuyến nghị

Úc có điểm mạnh: vị trí địa lý, liên minh lâu dài với Mỹ (vẫn là đồng minh an ninh trung tâm), và khả năng lãnh đạo khu vực. Tuy nhiên, thách thức lớn là phụ thuộc Mỹ quá mức, rủi ro kinh tế từ Trung Quốc, và áp lực nội bộ từ can thiệp nước ngoài.

Để đáp ứng, Úc cần:

• Tăng cường ngoại giao đa phương, sử dụng vị thế tham gia các diễn đàn quốc tế để xây dựng quan hệ đối tác cụ thể, không chỉ tiết kiệm mà đầu tư mạnh vào Bộ Ngoại giao.

• Đẩy mạnh tự chủ quân sự: tăng đầu tư quốc phòng, giảm phụ thuộc Mỹ bằng cách phát triển năng lực riêng (như sản xuất tên lửa, công nghệ AI).

• Đối thoại nội bộ thẳng thắn về rủi ro kinh tế, tiếp tục tái cân bằng quan hệ với Trung Quốc (giữ ổn định nhưng giảm tập trung), và xây dựng khả năng phục hồi thể chế, kinh tế, công nghệ.

Úc có thể đóng vai trò trung gian hòa bình ở Indo-Pacific, thúc đẩy quy tắc dựa trên luật pháp quốc tế.

Kết luận

Úc không phải quốc gia "may mắn" mà chờ đợi; may mắn không phải chiến lược. Năm 2026 là năm then chốt, đòi hỏi hành động quyết đoán. Là cường quốc tầm trung, Úc phải xây dựng lại cán cân sức mạnh quốc gia: tăng ngoại giao, quốc phòng, phục hồi nội địa, và đa dạng hóa đối tác. Điều này không chỉ bảo vệ an ninh mà còn đảm bảo thịnh vượng lâu dài cho người dân Úc, bao gồm cả cộng đồng người Việt tại Úc – những người đã góp phần xây dựng đất nước này./.