Sự bùng phát của virus Nipah chết người tại bang Tây Bengal, Ấn Độ - khiến ít nhất hai người tử vong trong tháng này - đang gióng lên hồi chuông cảnh báo tại nhiều quốc gia châu Á. Các nước như Thái Lan, Malaysia và Singapore đã ngay lập tức tăng cường sàng lọc và xét nghiệm. Mối lo ngại đến từ tỷ lệ tử vong kinh hoàng của virus này, có thể lên tới 40% đến 75% ở người.

Virus Nipah là gì và lây lan như thế nào?
 

Virus Nipah thuộc nhóm henipavirus, là bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người (zoonotic). Ổ chứa tự nhiên chính là loài dơi ăn quả. Dịch bệnh này bùng phát theo chu kỳ ở châu Á kể từ lần đầu được ghi nhận tại Malaysia năm 1998.

Con đường lây truyền chủ yếu qua ba cách:

1/Tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh: Chủ yếu qua dịch tiết (nước bọt, nước tiểu, phân) của dơi, hoặc từ các động vật trung gian như lợn.

2/Thực phẩm bị ô nhiễm: Đặc biệt là nước ép hoặc nhựa cây chà là bị nhiễm virus từ dơi.

3/Lây từ người sang người: Qua tiếp xúc gần gũi với dịch tiết cơ thể của người bệnh, thường trong môi trường chăm sóc y tế hoặc gia đình. Tuy nhiên, đường lây này được cho là ít phổ biến hơn.

Triệu chứng: Từ viêm phổi đến tấn công não bộ

Thời gian ủ bệnh từ 4 ngày đến 3 tuần. Nipah là một căn bệnh tấn công nhanh và dữ dội, gây ra hai nhóm triệu chứng chính:

• Triệu chứng hô hấp: Viêm phổi, khó thở.

• Triệu chứng thần kinh nghiêm trọng: Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong cao. Virus có thể gây viêm não (sưng não), dẫn đến các biểu hiện như:

  • Sốt cao, đau đầu dữ dội

  • Co giật, cử động giật cục

  • Mất ý thức, hôn mê

  • Thay đổi tính cách đột ngột, rối loạn tâm thần

  • Liệt chi

Một điểm đáng sợ là một số bệnh nhân sống sót sau giai đoạn cấp tính có thể bị tái phát viêm não nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ sau đó.

Điều trị và phòng ngừa: Có hy vọng nhưng còn xa

Hiện tại chưa có vaccine đặc hiệu cho virus Nipah. Công tác điều trị chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng.

Tuy nhiên, một tia hy vọng đến từ Australia với phương pháp điều trị kháng thể đơn dòng mang tên m102.4. Một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 vào năm 2020 cho thấy nó an toàn và được dung nạp tốt. Dù vậy, con đường đưa nó trở thành liệu pháp phổ biến vẫn còn rất dài.

Chúng ta nên lo lắng đến mức nào?

Mặc dù virus Nipah cực kỳ nguy hiểm với cá nhân người mắc, nguy cơ nó trở thành đại dịch toàn cầu như COVID-19 được đánh giá là thấp hơn nhiều. Lý do chính nằm ở đường lây truyền hạn chế của nó - không lây qua đường hô hấp một cách dễ dàng mà chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh cụ thể.

Đối với người dân sống ngoài vùng dịch, nguy cơ là rất thấp. Biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất là tránh tiếp xúc với dơi và các động vật nghi nhiễm bệnh, cũng như không tiêu thụ các sản phẩm từ cây chà là chưa rõ nguồn gốc ở các vùng có dịch. Nếu có triệu chứng sốt, đau đầu sau khi đi từ vùng dịch về, cần thông báo ngay cho cơ quan y tế về lịch trình du lịch.

Tóm lại, virus Nipah là mối đe dọa nghiêm trọng cần được giám sát chặt chẽ, đặc biệt tại các quốc gia có ổ dịch, nhưng cộng đồng quốc tế có thể theo dõi với thái độ cảnh giác thay vì hoảng loạn./.