Nên tiêm phòng cúm vào tháng 4 hay tháng 5? Hai chuyên gia Đại học Sydney và Monash giải thích thời điểm tối ưu, hiệu quả vắc xin với chủng siêu K và lưu ý cho phụ nữ mang thai.

Thông thường, chúng ta phải đợi đến mùa đông mới thấy số ca cúm tăng vọt. Nhưng năm nay, từ tháng 1 đến tháng 3 đã có 25.000 ca được báo cáo – và đó chỉ là một phần nhỏ. Hầu hết người mắc cúm đều tự khỏi, nhưng bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng ở người lớn tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền như hen suyễn hay tim mạch. Mỗi năm, cúm cướp đi sinh mạng của khoảng 3.500 người Úc và khiến 18.000 người phải nhập viện.

Tiêm phòng là cách bảo vệ tốt nhất, được khuyến cáo cho mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên. Vắc xin được cung cấp miễn phí cho các nhóm nguy cơ cao, trong khi những người khác có thể tiêm tại hiệu thuốc, phòng khám bác sĩ đa khoa hoặc nơi làm việc.

Triệu chứng và sự lây lan của cúm

Các triệu chứng cúm bao gồm ho, đau họng, sốt, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Bệnh lây lan qua các giọt bắn đường hô hấp khi nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, và ít phổ biến hơn là qua bề mặt nhiễm bệnh. Cúm lây lan nhiều hơn vào mùa đông do con người tiếp xúc gần và ở trong nhà nhiều hơn. Một số nghiên cứu cũng cho thấy virus cúm lây truyền tốt hơn trong điều kiện lạnh.

Chủng cúm năm nay và biến thể siêu K

Cúm ở người thường do bốn chủng gây ra: A(H3N2), A(H1N1), B/Victoria và B/Yamagata. Tại Úc tính đến thời điểm này, gần 98% ca mắc là cúm A(H3N2), số còn lại là B/Victoria. Vào cuối năm 2025, một biến thể mới của H3N2 gọi là phân nhóm K hay "siêu K" xuất hiện ở bán cầu bắc và đã góp phần vào sự gia tăng bất thường số ca cúm mùa hè tại Úc. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định không có bằng chứng cho thấy siêu K nguy hiểm hơn các chủng H3N2 khác.

Vắc xin năm nay bảo vệ chống lại những gì?

Vắc xin cúm năm nay chứa hai chủng mới thuộc cúm A(H1N1)pdm09 và A(H3N2) cùng một chủng B hiện có, bao gồm chủng A/Missouri/11/2025, A/Singapore/GP20238/2024 và B/Austria/1359417/2021. Đáng chú ý, chủng Singapore trong vắc xin có mối liên hệ mật thiết với biến thể siêu K, do đó sẽ mang lại khả năng bảo vệ tốt hơn so với vắc xin năm ngoái.

Hiệu quả của vắc xin cúm

Dữ liệu sơ bộ của Úc cho thấy người tiêm vắc xin cúm năm 2025 có nguy cơ nhập viện hoặc đến bác sĩ đa khoa vì cúm thấp hơn 53% so với người chưa tiêm. Tại Anh, trong mùa đông 2025–26, vắc xin cúm đạt hiệu quả từ 72% đến 75% trong việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi các ca cúm cần chăm sóc y tế, bao gồm cả nhiễm siêu K.

Ngoài ra, miễn dịch cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Một nghiên cứu kéo dài ba năm tại Mỹ cho thấy vắc xin cúm có hiệu quả 21% trong việc ngăn lây nhiễm cho các thành viên khác trong gia đình. Một nghiên cứu khác tại Anh và Ireland từ năm 2010 đến 2017 ghi nhận việc tiêm phòng cho trẻ em trong độ tuổi đi học đã làm giảm đáng kể số lượng bệnh về đường hô hấp ở mọi nhóm tuổi.

Thời điểm tốt nhất để tiêm phòng

Mùa cúm ở vùng ôn đới của Úc thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, đạt đỉnh vào tháng 6 và tháng 7. Về mặt lý thuyết, thời điểm lý tưởng nhất là tiêm vắc xin khoảng hai tuần trước khi số ca bắt đầu tăng cao, tức là vào tháng 4 hoặc tháng 5. Khả năng bảo vệ của vắc xin cúm đạt tối ưu trong vòng ba đến bốn tháng sau tiêm, và có bằng chứng cho thấy hiệu quả giảm dần sau sáu tháng.

Lời khuyên từ chuyên gia

Các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm vắc xin khi có sẵn và thuận tiện, khoảng tháng 4 hoặc tháng 5. Đối với những trường hợp đặc biệt: người đi du lịch sang bán cầu bắc vào mùa đông nên tiêm từ hai đến bốn tuần trước khi khởi hành; phụ nữ mang thai nên tiêm cùng vắc xin RSV và ho gà từ tuần thứ 28 của thai kỳ để bảo vệ cả mẹ và bé; trẻ nhỏ tiêm phòng lần đầu cần hai mũi cách nhau bốn tuần, do đó nên tiêm mũi đầu sớm trong mùa để có đủ thời gian hoàn thành phác đồ trước khi cúm bùng phát.

Tóm lại, đừng chờ đến khi cúm bùng phát mới đi tiêm. Tháng 4 và tháng 5 được xem là "thời điểm vàng" để bạn được bảo vệ tốt nhất suốt mùa cúm./.