Sáu tháng sau khi lệnh cấm mạng xã hội dành cho trẻ dưới 16 tuổi của Úc chính thức có hiệu lực, những đánh giá ban đầu cho thấy hiệu quả của chính sách này còn rất hạn chế. Dù là quốc gia tiên phong trên thế giới, Úc đang phải đối mặt với thực tế rằng phần lớn thanh thiếu niên vẫn dễ dàng tiếp cận các nền tảng bị cấm.

85% trẻ dưới 16 tuổi vẫn sử dụng mạng xã hội

Nghiên cứu mới được công bố ngày 25/6 trên Tạp chí Y học Anh (British Medical Journal) do tiến sĩ Courtney Barnes, nhà nghiên cứu sức khỏe cộng đồng tại Đại học Newcastle dẫn đầu, theo dõi 408 thanh thiếu niên từ 12-16 tuổi. Kết quả cho thấy hơn 85% trẻ dưới 16 tuổi vẫn đang sử dụng các nền tảng bị hạn chế - bao gồm TikTok, Snapchat, Instagram và Facebook - chỉ ba tháng sau khi luật có hiệu lực vào tháng 12/2025.

Hơn một nửa trong số đó vẫn dùng tài khoản của chính mình để truy cập. Khoảng 66% thanh thiếu niên cho biết đã gặp phải các biện pháp xác minh độ tuổi từ nền tảng, nhưng hình thức phổ biến nhất chỉ đơn giản là tự khai báo tuổi. Việc sử dụng VPN để trốn tránh lệnh cấm là hiếm, và chỉ có một số ít dùng tài khoản giả hoặc trình duyệt ẩn danh.

Đáng chú ý, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng không có sự thay đổi thực chất nào về tần suất sử dụng hàng ngày hoặc thời gian thanh thiếu niên dành cho mạng xã hội. Theo nhóm nghiên cứu, những hạn chế về độ tuổi đã tạo ra rất ít thay đổi trong hành vi của giới trẻ.

"Không có gì xảy ra" - lời chứng từ trẻ em

Minh chứng sinh động cho số liệu trên đến từ chính các em nhỏ bị ảnh hưởng. Winnie Walton, 12 tuổi, hiện vẫn đang sử dụng TikTok, Snapchat, YouTube và Roblox để xem video, trò chuyện với bạn bè và chơi game. Trong bài phỏng vấn với hãng tin AAP, cô bé cho biết: "Vào ngày (lệnh cấm) có hiệu lực, chẳng có gì xảy ra cả. Không một đứa bạn nào của cháu bị ảnh hưởng, vậy nên nó thực sự không hiệu quả lắm."

Winnie đề xuất rằng một cách để giữ an toàn cho trẻ em trên mạng là người lớn và thanh thiếu niên nên có các thuật toán nội dung riêng biệt. Cô bé cũng đánh giá cao việc Roblox cho phép người chơi ở các nhóm tuổi khác nhau tham gia trò chơi trực tuyến một cách riêng biệt.

"Còn quá sớm để đánh giá" - câu chuyện từ các chuyên gia

Bất chấp những số liệu đáng thất vọng, tiến sĩ Courtney Barnes khẳng định còn quá sớm để kết luận lệnh cấm thất bại. Bà cho rằng ba tháng là một khoảng thời gian thực thi rất ngắn đối với một chính sách có quy mô lớn như vậy. "Hy vọng rằng đến cuối năm, khi việc thực thi đã chắc chắn hơn, các nền tảng tuân thủ và thanh thiếu niên thực sự trải qua các biện pháp xác minh độ tuổi... thì chúng ta mới có thể đánh giá chính sách đúng như mục đích của nó," bà giải thích.

Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng nhiều quốc gia đang theo dõi sát sao thí nghiệm của Úc, vì Vương quốc Anh đã công bố kế hoạch thực hiện chính sách tương tự. "Úc chắc chắn đang được theo dõi chặt chẽ trong lĩnh vực này," tiến sĩ Barnes cho biết thêm.

Đánh giá bằng thước đo nào?

Đặt vấn đề này vào bối cảnh rộng hơn, nhà nghiên cứu Samuel Cornell từ Đại học Queensland cho rằng câu hỏi "liệu trẻ em có đang trốn tránh kiểm tra độ tuổi trên mạng xã hội?" có thể là một câu hỏi sai khi đánh giá thành công lâu dài của thí nghiệm toàn cầu này.

Theo ông Cornell, việc mong đợi lệnh cấm sẽ ngăn chặn ngay lập tức tất cả trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội là "một giấc mơ viển vông", bởi mọi công nghệ trực tuyến đều có khả năng bị khai thác hoặc vượt qua. Thay vào đó, lệnh cấm cho phép chính phủ gây áp lực lên các công ty mạng xã hội để tuân thủ các chỉ thị của họ.

Ông Cornell chỉ ra sự tương đồng giữa lệnh cấm mạng xã hội và cách tiếp cận thế hệ đang được áp dụng trong kiểm soát thuốc lá. Luật Thuốc lá và Vaping của Anh, có hiệu lực từ tháng 4/2026, cấm bán thuốc lá cho bất kỳ ai sinh từ ngày 1/1/2009 trở đi. Mục đích không phải để người hút thuốc hiện tại bỏ thuốc, mà để nuôi dưỡng một thế hệ mà hút thuốc không còn là điều bình thường.

"Lệnh cấm mạng xã hội của Úc đặt cược tương tự: nếu trì hoãn việc tiếp cận đủ lâu, mạng xã hội có thể đánh mất sự kiểm soát với tuổi thơ, như thuốc lá đã từng. Đó là thước đo thực sự quan trọng và là một phép thử chậm rãi hơn, kém chắc chắn hơn nhiều so với việc đếm xem bao nhiêu thanh thiếu niên vẫn dùng Instagram sau 6 tháng ban hành lệnh cấm," ông phân tích.

Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, tác động đầy đủ của chính sách có thể chỉ rõ ràng sau một thập kỷ./.

Tổng hợp nguồn tham khảo:

1. Sciberras, A. & Banfield, A. (2026, June 25). 'I didn't do anything': Young people evade social media ban. Yahoo News Australia / AAP.

2. 'Worrying' study shows Australia's social media ban has made no 'meaningful difference' to teenagers. (2026, June 25). Sky News Australia.

3. Cornell, S. (2026, June 25). 85% of children are still on social media despite the ban. But we need a new measure to judge its success. The Conversation / University of Queensland.