Gần 50% di dân thường trú tại Úc làm việc dưới mức kỹ năng. Cựu Thư ký Ngân khố Martin Parkinson kêu gọi cải cách hệ thống công nhận trình độ ngay trong ngân sách tháng 5 tới.

Gần một nửa số di dân thường trú tại Úc đang làm việc dưới mức kỹ năng và trình độ chuyên môn mà họ được cấp khi nhập cư. Đây không chỉ là vấn đề của từng cá nhân mà còn là một "sự lãng phí khổng lồ" đối với nền kinh tế Úc, theo cảnh báo của cựu Thư ký Ngân khố Liên bang, Tiến sĩ Martin Parkinson.

Cảnh báo từ người dẫn dắt đánh giá cải cách di trú

Tiến sĩ Parkinson là người từng dẫn dắt cuộc đánh giá cải cách hệ thống di trú cho Chính phủ Albanese, được công bố vào năm 2023. Cuộc đánh giá này đã kết luận rằng chương trình di trú của Úc – bao gồm cả di dân thường trú và tạm trú – không còn phù hợp với mục tiêu phát triển của đất nước.

Trong một bài phát biểu gần đây, ông cho biết kết luận này đã được chính phủ và các bên liên quan chấp nhận, nhưng từ đó đến nay vẫn chưa có đủ hành động cụ thể để giải quyết vấn đề.

Ông nhấn mạnh rằng những tranh luận về số lượng di dân, nguồn gốc hay tín ngưỡng của họ đang "che khuất" một vấn đề dễ giải quyết hơn nhiều, cũng như ít gây tranh cãi về mặt chính trị, liên quan đến chương trình di trú lành nghề.

Hai phần của di trú kỹ năng – và phần thứ hai đang bị bỏ quên

Theo ông Parkinson, di trú kỹ năng bao gồm hai phần. Phần thứ nhất là đưa đúng người có kỹ năng vào Úc: xác định nhu cầu hiện tại và tương lai, vận hành hệ thống visa, thang điểm, danh sách kỹ năng cốt lõi, thời gian xử lý hồ sơ. Cuộc đánh giá di trú năm 2023 đã phân tích sâu phần này và chỉ ra hướng giải quyết, nhưng dường như rất ít thay đổi được thực hiện.

Phần thứ hai – và đang bị bỏ quên – là những gì xảy ra sau khi di dân được cấp quyền thường trú hoặc nhập tịch. Cụ thể, Úc có cho phép họ sử dụng những kỹ năng mà chính nước này đã mời gọi họ đến đóng góp hay không. Đó chính là hệ thống công nhận trình độ, kỹ năng và cấp phép hành nghề.

"Đây chính là nơi giá trị kinh tế to lớn đang bị lãng phí, phần lớn mà không ai để ý", ông Parkinson tuyên bố.

Hệ thống cấp phép như "dòng sông bị tắc nghẽn"

Ông Parkinson mô tả hệ thống cấp phép nghề nghiệp hiện tại của Úc là một quy trình nhiều bước, nhiều cơ quan, nhiều cấp chính quyền (liên bang, tiểu bang, địa phương) chồng chéo lên nhau. Hệ thống này không bao giờ được thiết kế một cách tổng thể, mà chỉ tích tụ dần qua nhiều thập kỷ.

"Nó giống như một dòng sông bị bùn đất và rác rưởi tích tụ qua hàng chục năm. Nhưng đó là một dòng sông có thể được định hình lại và làm sạch bởi một cơn lũ của lý trí và chính sách tốt", ông nói.

Hậu quả là nhiều di dân có trình độ cao – bao gồm kỹ sư, bác sĩ, y tá, giáo viên, kế toán và nhiều ngành nghề khác – không thể hành nghề đúng chuyên môn sau khi đến Úc. Họ buộc phải làm công việc dưới mức kỹ năng, chịu mức lương thấp hơn khả năng thực sự, gây thiệt hại cho cả cá nhân và nền kinh tế.

Vấn đề đặc biệt đáng quan tâm với cộng đồng người Việt tại Úc

Mặc dù bài gốc của The Conversation không đề cập riêng đến bất kỳ cộng đồng nào, theo ghi nhận của Thời báo Việt Úc, vấn đề này ảnh hưởng đặc biệt sâu sắc đến cộng đồng người Việt.

Hiện có hơn 320.000 người Việt đang sinh sống và làm việc tại Úc, phần lớn là di dân lành nghề hoặc con cháu của họ. Nhiều gia đình người Việt sang Úc với bằng cấp quốc tế, kinh nghiệm dày dặn trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin, tài chính - ngân hàng, dược phẩm, điều dưỡng và y tế. Họ mang theo hy vọng được cống hiến và phát triển sự nghiệp, nhưng lại vấp phải những rào cản lớn từ hệ thống công nhận chứng chỉ và cấp phép phức tạp, nhiều tầng nấc.

Không ít người phải mất nhiều năm để được hành nghề đúng chuyên môn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, sự tự tin và chất lượng cuộc sống của cả gia đình, đồng thời khiến nguồn nhân lực chất lượng cao bị lãng phí một cách đáng tiếc.

Giải pháp: Một Ủy viên Độc lập về Công nhận Kỹ năng

Tiến sĩ Parkinson khẳng định đây là vấn đề có thể giải quyết được ngay mà không cần phải tranh cãi về số lượng hay nguồn gốc di dân. Ông đề xuất thành lập một Ủy viên Độc lập về Công nhận Kỹ năng và Trình độ (Skills and Qualifications Recognition Commissioner) – một chức năng theo luật định, đóng vai trò đầu mối duy nhất giám sát toàn bộ quy trình công nhận từ khâu cấp visa, cấp phép hành nghề cho đến việc làm.

Vị Ủy viên này sẽ xác định các điểm nghẽn trong hệ thống và đề xuất giải pháp, đồng thời đảm bảo không làm giảm các tiêu chuẩn cao mà Úc đang theo đuổi. Cơ chế này sẽ giúp điều phối giữa các tiểu bang và vùng lãnh thổ, giảm sự khác biệt trong yêu cầu cấp phép cho cùng một ngành nghề ở các nơi khác nhau.

"Biến một mớ hỗn độn các cơ quan đánh giá riêng lẻ thành một hệ thống thực sự, với các mục tiêu chung, hoạt động vì lợi ích công cộng", ông nói.

Kêu gọi hành động trong Ngân sách tháng 5

Ông Parkinson kêu gọi Chính phủ Albanese hành động cụ thể trong Ngân sách Liên bang tháng 5 tới, thay vì chỉ dừng lại ở việc chấp nhận các khuyến nghị từ báo cáo năm 2023 mà chưa triển khai mạnh mẽ.

"Bất kể bạn đứng ở vị trí nào trong cuộc tranh luận về quy mô chương trình di trú, bạn phải thừa nhận rằng câu hỏi cấp bách hơn lúc này là: Liệu Úc có đang nhận được giá trị kinh tế xứng đáng từ những người tài giỏi mà chúng ta đã mời gọi hay không, và từ những người sẽ đến trong tương lai?", ông đặt vấn đề.

Lợi ích của cải cách không chỉ dừng lại ở cá nhân

Với hơn nửa triệu người Việt đang sinh sống tại Úc, việc cải cách hệ thống công nhận kỹ năng không chỉ giúp mỗi cá nhân phát huy năng lực mà còn mang lại lợi ích kinh tế rộng lớn hơn: thúc đẩy tăng trưởng, giảm thiếu hụt lao động trong các ngành khan hiếm nhân lực, và xây dựng một xã hội công bằng, nơi mọi người được đánh giá đúng theo năng lực thực sự.

Cải cách này hoàn toàn nằm trong tầm tay. Chỉ cần một "cơn lũ của lý trí và chính sách tốt", như ông Parkinson hình dung, dòng sông tắc nghẽn kia hoàn toàn có thể được khai thông, mang theo dòng chảy nhân tài và giá trị kinh tế cho toàn nước Úc./.